نقش رسانه ای شعر فارسی بسیار گسترده بوده است

علیرضا طبایی؛ شاعر و پژوهشگر ادبی گفت: در گذشته با توجه به درصد کم کسانی که سواد خواندن و نوشتن داشتند، اخبار و اطلاعات از طریق شعر و یا از طریق آثار منثور شاعران به مردم منتقل می شده است. یعنی در حقیقت یکی از شئون شاعران، شان رسانه ای آنها بوده است که از طریق شعرشان اطلاع رسانی می کردند.

طبایی با حضور در غرفه خبرگزاری دانا (دانا خبر) در بیستمین نمایشگاه مطبوعات و خبرگزاری ها، به خبرنگار این خبرگزاری گفت: ادبیات گذشته ایران یک میراث ارزشمند است که به ما رسیده است و بی تردید می توان گفت قوم ایرانی از نظر ادبیات و شعر، سرآمد جهان است و هیچ کدام از اقوام باستانی در این زمینه با ما رقابت نمی کنند. در گذشته مساله حکمت و علم، بخشی از وجود شاعران بوده است و خیلی از شاعران را با عنوان «حکیم» می شناسند؛ «حکیم فردوسی»، «حکیم ناصرخسرو»، «حکیم نظامی»، «حکیم عمر خیام» و حتی کسانی مثل «حافظ» و «سعدی» که بیشتر در قلمرو ادبیات کار می کردند، آثار منظوم و منثورشان در بر گیرنده علوم دیگر هم هست.

وی افزود: می توان گفت ادبیات ما متضمن خیلی از علوم گذشته است. اگر بخواهیم گذشته علمی خود را بررسی کنیم، دیوان شاعران و آثار مکتوب ادبی مثل «گلستان سعدی»، «تاریخ بیهقی»، «قابوس نامه» و... در برگیرنده همه این علوم است.

این شاعر و پژوهشگر ادبی، خاطرنشان کرد: یکی از دلایل این موضوع، جایگاه رسانه ای شعر در نزد پیشینیان ما بوده است. در گذشته با توجه به درصد کم کسانی که سواد خواندن و نوشتن داشتند، اخبار و اطلاعات از طریق شعر و یا از طریق آثار منثور شاعران به مردم منتقل می شده است. یعنی در حقیقت یکی از شئون شاعران، شان رسانه ای آنها بوده است که از طریق شعرشان اطلاع رسانی می کردند. مثلا داوری شیرازی گزارشی در مورد زلزله ای می دهد که در اواخر دوره قاجار در فارس اتفاق افتاده و خرابی های وحشتناکی بر جا گذاشته است. گزارش است اما با قلم منظوم. یا بسیاری از اطلاعات مربوط به جنگ ها از طریق شعر به مردم می رسیده است. در حقیقت می توان گفت که نقش رسانه ای شعر بسیار گسترده بوده است.

نادیده گرفتن نقد روشنفکران به فرهنگ آسیب زده است

علیرضا طبایی، شاعر و منتقد گفت: نمی‌توان آثار درخشان نویسنده و شاعری را به دلیل این‌که در خارج از کشور به سر می‌برد یا به بخشی از حاکمیت انتقاد دارد، در کتاب‌های درسی حذف کرد. این کار مانند این است که به جای حافظ و سعدی شاعرانی درجه چندم را به بچه‌ها معرفی کنیم.

طبايي به خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) گفت: در این باره که نسل امروز و به ویژه دانش‌‌آموزان مقطع متوسطه و دانشجویان در سطوح عالی باید با ادبیات معاصر آشنا باشند شکی نیست. عرب‌ها ضرب‌المثلی دارند که می‌گویند: «العلم فی الصغر کل نقش فی الحجر» یعنی هر چه را در کودکی بیاموزی در کل زندگی‌ات گویی یک عمر روی سنگ و سینه نوشته می‌شود و ماندگار است. یعنی از یاد رفتنی نیست و تا آخرین روز زندگی با اوست.

شاعر «جوانه‌های پاییز» گفت: در این باره باید آموزش در مقطع ابتدایی را مد نظر قرار داد. ضروری است که در مقطع متوسطه، ابتدایی و دانشگاهی چه دختران و چه پسران که سازندگان آینده جامعه‌اند و می‌توانند تحولی در قلمرو هنر و ادبیات ایجاد کنند، لاجرم با هنر روز آشنا شوند.

وی افزود: آموختن هنر و ادبیات پیشینیانمان ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای همه دانش‌‌آموزان در هر مقطع تحصیلی و درسی است و شکی نیست که باید میراث گذشته را پاس بداریم. اما در کنار این کار هم نباید دچار افراط و تفریط شویم. دانش‌آموزان ما در کنار درک میراث گذشته ادبی و هنری باید با ادبیات روز و آن‌چه در جهان پیشرفته رخ می‌دهد، آشنا شوند.

این شاعر ادامه داد: در هر حال پا به پای ادبیات کلاسیک از ادبیات مدرن نباید غافل شد. متأسفانه در سال‌های اخیر یعنی چیزی حدود 10 سال گذشته کتاب‌های درسی با ادبیات روزگار معاصر چندان سنخیتی نداشته و در این کتاب‌ها از استعداد‌های متوسط بیشتر استفاده کرده‌اند. این در حالی است که آثار متعددی از بزرگان ادبیات داشته و داریم که صرف نظر از ملاحظات سیاسی روز به عنوان میراث فرهنگی‌مان قابل توجه بوده‌اند.

شاعر «تندر اما ناگهانی تر» توضیح داد: نباید به صرف این‌که نویسنده‌ای در خارج از کشور به سر می‌برد یا به بخشی از حاکمیت انتقاد دارد، ادبیاتش را حذف کرد و با آثار او نیز برخورد سیاسی شود. به گمانم باید از آثار شاعران و نویسندگان و ادبیات پیشرو استفاده کرد. البته برخی ملاحظات را نمی‌توان نادیده گرفت. حرفم به این معنی نیست که آثار آنها را حذف کرد و نادیده گرفت؛ بلکه باید بجا و درست به دور از نگاه سیاسی در کتاب‌های درسی چاپ کرد.

طبایی یادآور شد: متأسفانه در سال‌های اخیر از آثار شاعران و نویسندگانی در کتاب‌های درسی استفاده کرده‌اند که 90 درصد آن‌ها استعدادی متوسط داشتند این در حالی است که آثار شاعران و نویسندگانی که از نبوغ بهره‌مند بودند و کتاب‌های ارزشمندی نوشته‌اند اغلب کنار گذاشته شده است. معتقدم عمق انسجام ادبی در کتاب‌های درسی چنانچه باید و شاید نیست.

شاعر «شاید گناه از عینک من باشد» گفت: این کار مانند این است که به جای نمونه‌های درخشان از آثار حافظ، سعدی، نظامی و فردوسی از شاعران و نویسندگان درجه پنج نام ببرند و گوشه‌ای از آثار آن شاعران کم استعداد را به عنوان نمونه در کتاب‌های درسی چاپ کنیم. در عین حال معتقدم وقتی می‌خواهیم آموزش دهیم باید بهترین‌ها را آموزش دهیم و صاحبان استعدادهای متوسط را به صرف این‌که «خودی»‌اند ملاک مطرح کردن قرار ندهيم.

طبایی افزود: در زمینه هنر و ادبیات ملاک واقعی گزینش آثار در کتاب‌های درسی باید ملاک‌های ادبی و فرهنگی باشد. فراموش نکنیم که شاعران و نویسندگان بعد از مدتی از دنیا می‌روند و آثار آنها به جا می‌ماند. اگر در ذهن فرزندان ما آثار درخشانی بماند بهتر است تا به فرض اثری از پسرخاله یکی از مؤلفان را در کتاب درسی بخوانند که از لحاظ ارزش ادبی زیر متوسط است.

عليرضا طبایی متولد شیراز است. آخرین مجموعه وی، «تندر اما ناگهانی‌تر» نام دارد که سال گذشته(1392) از سوی انتشارات آوای کلار  منتشر شد.

مجموعه‌ شعرهای «جوانه‌های پاییز» (نشر پیروز/ 1344)، «از نهایت شب» (نشر بامداد/ 1350)، «گزیده آثار کوتاه از شاعران معاصر» (نشر پدیده/ 1351)، «خورشید‌های آن‌ سوی دیوار» (نشر توس/ 1360)، «شاید گناه از عینک من باشد» (نشر آیینه جنوب/ 1385) و «مادرم، ایران» (شادان / 1391) از ديگر آثار اوست.